INTERVIEW

LAURENTIEN VAN ORANJE OVER LAAGGELETTERDHEID

‘ER IS VEEL SCHAAMTE’

TEKST PETER BEEKMAN BEELD MILAN VERMEULEN

MET TAAL IS HET TOCH:
‘USE IT OR LOSE IT’

Het is een groot en onzichtbaar probleem: laaggeletterdheid. Prinses Laurentien bindt als oprichter van de stichting Lezen & Schrijven de strijd aan met dit taaie verschijnsel. Een gesprek over verbinding en inclusiviteit.

Hoe bent u in aanraking gekomen met laaggeletterdheid?

‘Dat was is 1989, toen ik journalistiek studeerde in de Verenigde Staten. Ik maakte een reportage en een boekje Painting our lives with words. Wat mij trof waren de emoties van de mensen en hun trots als ze hadden leren schrijven. En toen ik in Brussel woonde heb ik als vrijwilliger taallessen gegeven. Dat was nog voor mijn huwelijk. In 2001 ben ik getrouwd, [met prins Constantijn, red.]. In 2004 heb ik de stichting Lezen & Schrijven opgericht.’

Laaggeletterdheid, wat is dat eigenlijk?

‘Het gaat om functionele ongeletterdheid. Je kunt niet voldoende lezen om deel te kunnen nemen aan de samenleving. In Nederland ligt dat niveau op eind vmbo of tweede of derde jaar mbo. Je hebt het gevoel dat je niet mee kunt komen en voelt je buitengesloten. Het komt voor dat je een geringe zelfwaardering hebt als je laaggeletterd bent. En die zelfwaardering is erg belangrijk. Daarnaast zijn er ook veel laaggeletterden die manieren hebben gevonden om met hun beperkte vaardigheden om te gaan. Ze reizen bijvoorbeeld niet met het OV, vragen hulp bij het invullen van formulieren en laten het maken van rapportages over aan hun collega’s. In Nederland gaat het om 2,5 miljoen mensen. Volgens een rapport van de OESO (Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling) verlaat 17,9 procent de school met een taalachterstand. Ja, dat is heel veel. En als je dan werk vindt waarin er weinig beroep wordt gedaan op je talige vermogen, wordt dat er niet beter op. Het is toch ‘use it or lose it’.’

Waarom is het verschijnsel zo moeilijk aan te pakken?

‘Dat heeft verschillende oorzaken. Zo is het intergenerationeel. Dat wil zeggen dat als je in een minder talige omgeving opgroeit, je als kind ook grotere kans hebt dat je moeite hebt met lezen en schrijven. Het is ook grotendeels een verborgen probleem, want veel mensen schamen zich ervoor. En die schaamte zorgt ervoor dat mensen het niet zo makkelijk kunnen aanpakken. Zo kunnen laaggeletterden hun problemen weg organiseren via hun partner: die regelt dan de administratie en dergelijke. Als die wegvalt, worden ze direct geconfronteerd met hun laaggeletterdheid. Dat is pijnlijk en dat moeten we eigenlijk voor zijn.’

Wat is de aanpak van het probleem?

‘Het valt niet op te lossen door bij wijze van spreken een foldertje door de bus te doen met een aanbod van een taalcursus. Dat is niet genoeg. Onze aanpak houdt in dat je de hele samenleving erbij betrekt. De kern is dat je de beleving van de mensen zelf vooropstelt. Dat ze vanuit hun eigen motivatie en vrijheid gaan werken aan het probleem. We moeten begrip hebben voor hun moeilijkheden en hun jarenlange frustraties. Dat hoor ik van al die mensen waarmee ik heb gesproken. En dan komt er een punt dat ze denken: nú wil ik het aanpakken. Dat kan een grootmoeder zijn die haar kleinkind wil voorlezen. Of een moeder van wie het kind ziek is en die het dossier wil kunnen begrijpen.’


‘Om mensen in gelegenheid te stellen op dat punt te komen, moet je alle spelers erbij betrekken: de dokter, het consultatiebureau, het wijkteam, de werkgever, de UWV-consulent, de school, de Sportvereniging… op diverse momenten komen de mensen er dan mee in aanraking. Begrijpelijke taal vanuit de overheid helpt ook. Ik vind het dan ook een goed initiatief van staatssecretaris Knops van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties om de communicatie van de overheid naar de burgers simpeler en toegankelijker te maken. De beste aanpak is natuurlijk preventie: ervoor zorgen dat laaggeletterdheid niet ontstaat. Er zo vroeg mogelijk bij zijn. En daar zijn we nu druk mee bezig, om ook hiervoor een aanpak te realiseren.’

Wat is concreet het plan?

‘Praten met je kind. Ja, dat klinkt heel vanzelfsprekend, maar dat is het niet. Taal begint in de buik en meteen vanaf het begin ontwikkelt een kind semantiek [betekenis van woorden, red.], zinsopbouw en woordenschat. De eerste jaren van hun leven zijn sterk bepalend voor hun hersenontwikkeling. Maar toekomstige ouders weten vaak niet hoe belangrijk taalontwikkeling is voor het latere succes van hun kind. Het is cruciaal dat ouders tegen hun kinderen spreken in die eerste levensfase. Ze horen dan bijvoorbeeld woorden als huis, boom, man. En uit onderzoek blijkt dat later, als een kind leert spreken en schrijven deze beelden worden geactiveerd.’


‘Praat tegen je kinderen, dat gebeurt niet genoeg. Dat is het grote, vergeten taalprobleem. In de Verenigde Staten is 70 procent van de ouders tijdens het eten bijvoorbeeld afgeleid door zijn of haar mobiele telefoon, wat communicatie met hun kinderen in de weg staat. Denk ook aan ouders met drukke banen die simpelweg geen tijd hebben om met hun kinderen te praten. En in Nederland zijn ouders van buitenlandse afkomst soms bang dat met hun kinderen praten in hun moedertaal hun taalontwikkeling in de weg staat. Maar dat is helemaal niet zo. Niet praten is veel schadelijker. Het speelt, kortom, in de hele samenleving. Mijn doel is om te gaan zorgen dat de 170.000 kinderen die jaarlijks in Nederland worden geboren geen taalachterstand oplopen. Daarmee maken we een enorme sprong voorwaarts.’

Hoe bent u in aanraking gekomen met laaggeletterdheid?

‘Dat was is 1989, toen ik journalistiek studeerde in de Verenigde Staten. Ik maakte een reportage en een boekje Painting our lives with words. Wat mij trof waren de emoties van de mensen en hun trots als ze hadden leren schrijven. En toen ik in Brussel woonde heb ik als vrijwilliger taallessen gegeven. Dat was nog voor mijn huwelijk. In 2001 ben ik getrouwd, [met prins Constantijn, red.]. In 2004 heb ik de stichting Lezen & Schrijven opgericht.’

Number 5 Foundation


Het gesprek vindt plaats op het kantoor van de Number 5 Foundation, die prinses Laurentien samen met haar man heeft opgericht. Deze stichting ondersteunt dialogen, overbrugt tegenstellingen en legt verbindingen om maatschappelijke problemen structureel aan te pakken. ‘Wat wij met de Number 5 Foundation doen, is een andere manier van kijken realiseren, gebaseerd op dialoog en gedeeld begrip. Vragen: wat is eigenlijk het probleem, wat gaat er mis? Dat moet je ontrafelen. Dat klinkt makkelijker dan het in de praktijk is, want het moet zorgvuldig gebeuren, transparant en in de juiste context waarin veiligheid is en wederzijds vertrouwen, waardoor je uiteindelijk met alle partijen tot een oplossing komt. Makkelijk is het niet, maar uiteindelijk kom je wel tot een echte oplossing, omdat je die samen gevonden hebt. Vraagstukken zijn vaak ingewikkeld, maar ook simpel. Daar moet je de tijd voor nemen.’

Hoe bent u in aanraking gekomen met laaggeletterdheid?

‘Dat was is 1989, toen ik journalistiek studeerde in de Verenigde Staten. Ik maakte een reportage en een boekje Painting our lives with words. Wat mij trof waren de emoties van de mensen en hun trots als ze hadden leren schrijven. En toen ik in Brussel woonde heb ik als vrijwilliger taallessen gegeven. Dat was nog voor mijn huwelijk. In 2001 ben ik getrouwd, [met prins Constantijn, red.]. In 2004 heb ik de stichting Lezen & Schrijven opgericht.’

Hoe bent u in aanraking gekomen met laaggeletterdheid?

‘Dat was is 1989, toen ik journalistiek studeerde in de Verenigde Staten. Ik maakte een reportage en een boekje Painting our lives with words. Wat mij trof waren de emoties van de mensen en hun trots als ze hadden leren schrijven. En toen ik in Brussel woonde heb ik als vrijwilliger taallessen gegeven. Dat was nog voor mijn huwelijk. In 2001 ben ik getrouwd, [met prins Constantijn, red.]. In 2004 heb ik de stichting Lezen & Schrijven opgericht.’

PRINSES LAURENTIEN VAN ORANJE (LEIDEN, 1966)...

Is in 2001 getrouwd met prins Constantijn. Naast haar activiteiten voor het Koninklijk Huis heeft ze verschillende werkzaamheden. Zo is ze onder meer Speciaal Gezant Geletterdheid voor UNESCO, en voorzitter van de High Level Group of Experts on Literacy van de Europese Commissie. De Missing Chapter Foundation - die ze in 2009 oprichtte - stimuleert besluitvormers om de perspectieven van kinderen mee te nemen in hun beslissingen.

Deel deze pagina