DE SAMENLEVING

DE SOCIALE STAAT VAN NEDERLAND

TEVREDEN, MAAR...

TEKST LUUK OBBINK BEELD XF&M

DE VERSCHILLEN
NEMEN TOE

Het gaat goed met Nederland: de economische crisis is bezworen, de koopkracht gestegen, dearmoede gedaald en de werkloosheid is weer terug op het niveau van voor de crisis. Maar bedreigingen zijn er ook.

Onlangs verscheen het rapport De sociale staat van Nederland van het Sociaal en Cultureel Planbureau. Als één ding duidelijk wordt uit het ruim 380 pagina’s tellende SCP-rapport, is het dat de Nederlandse bevolking tevreden is en blijft, ongeacht welke stormen er over het land gieren. In het rapport, waarvan het Sociaal en Cultureel Planbureau elke twee jaar een editie publiceert, is op tal van terreinen in kaart gebracht wat de stand van zaken is in vergelijking met tien jaar geleden. Er is nogal wat gebeurd: er was een forse economische crisis, hypotheken kwamen onder water te staan, de sociale zekerheid ging op de schop, de tegenprestatie in de Participatiewet deed z’n intrede, het aantal zzp’ers en flexwerkers nam toe, gemeenten kregen meer taken en ga zo maar door.


Eén ding veranderde echter niet: inwoners van Nederland geven gemiddeld het rapportcijfer 7,8 voor hun bestaan. Dat was in 2008 ook al zo en ook in de tussenliggende jaren. ‘Dat is inderdaad wel opmerkelijk’, zegt hoofdonderzoeker Annemarie Wennekers, een van de auteurs van het rapport. ‘Het is een stabiel gemiddelde, maar de verschillen nemen nu wel toe. Er zijn meer mensen zeer ontevreden, maar daar staat een groeiende groep van zeer tevredenen tegenover.’


Goed nieuws

Er is soms geen keiharde relatie met de feitelijke omstandigheden waarin mensen verkeren. ‘Dat zie je sterk bij wonen. Jongeren bijvoorbeeld wonen vaak klein en duur, maar zijn dan toch blij met hun woonsituatie.’ Verder is opmerkelijk dat Nederland positief afsteekt bij andere landen. ‘Ook dat is stabiel. Als je bijvoorbeeld kijkt naar geluk, staat Nederland altijd hoog in de top 10, vaak na een aantal Scandinavische landen.’


Op vele fronten meldt het rapport goed nieuws, vaak met een kleine “maar”. Qua opleidingsniveau hebben vrouwen hun achterstand ingelopen en minder leerlingen verlaten de school zonder startkwalificatie, maar de werkdruk in het onderwijs is wel toegenomen. Men is over het algemeen best tevreden over de woonsituatie, maar starters hebben het steeds lastiger. De meeste mensen zijn tevreden met hun inkomenspositie, maar er is meer onzekerheid. De werkloosheid is gedaald tot het niveau van voor de crisis, maar er zijn nu wel meer flexwerkers en zzp’ers.

Op zoek naar geluk


Maakt geld dan toch gelukkig? Als je het SCP-rapport leest, ga je het haast denken. ‘De uitspraak “geld maakt niet gelukkig” klopt inderdaad niet helemaal’, zegt Wennekers. ‘Je kunt een ongelukkige niet gelukkig maken met flink wat geld, maar er is wel degelijk een relatie tussen de financiële positie en de levenstevredenheid van mensen.’ Maar er is meer. Met stip op één: ‘Het gevoel van regie te hebben over je leven’, zegt Wennekers. ‘Daarna komen pas het al dan niet hebben van werk, gezondheid en inkomen.’ Ook sociale verbondenheid is belangrijk. ‘Dat is meer dan deel uitmaken van een sociaal netwerk. Het is zorgwekkend dat het aantal sterk eenzamen toeneemt.’

Losse schroeven

‘Er zijn zeker bedreigingen’, zegt Wennekers. ‘Veel mensen met een kwetsbare positie op de arbeidsmarkt zijn nu aan het werk, maar uit eerdere onderzoeken weten we dat zij als eerste risico lopen als de economie weer tegenzit.’ En opvallend zijn de zorgen over de toekomst. ‘Die zijn van alle tijden, maar het zijn er nu wel veel tegelijk en ze zijn fundamenteel van aard: over robotisering, de klimaatverandering, flexibilisering, de pensioenen en ga zo maar door. Veel vastigheden staan op losse schroeven.’


Het beeld is herkenbaar voor voorzitter Han Busker van de FNV. ‘Het rapportcijfer 7,8 is best mooi en daar mogen we blij mee zijn, maar het gegeven dat meer mensen heel tevreden of heel ontevreden zijn, betekent dat de kloof groter wordt en dat is zorgwekkend.’ Ook het feit dat 400 duizend mensen zeer ontevreden zijn over hun bestaan en daar gezien hun omstandigheden ook alle reden toe hebben, baart hem zorgen. ‘Nieuw is dat niet, maar we slagen er in Nederland niet in om deze mensen erbij te betrekken. Dat kan wel degelijk, bijvoorbeeld door simpel te investeren in lezen en schrijven.’


Dikke onvoldoende

En misschien wel belangrijker: de groep mag niet groeien. ‘Wat dat betreft is het onbegrijpelijk wat er in de jeugdzorg gebeurt’, vervolgt Busker. ‘We moeten investeren in onderwijs en in de jeugd en jongeren met problemen moeten ergens terechtkunnen, zonder eindeloze wachtlijsten. Als we dit niet aanpakken, creëren we de volgende generatie van mensen die aan de kant staan. Het kabinet krijgt van mij hiervoor een dikke onvoldoende.’


Voor Busker brengt het rapport ook de kwalijke gevolgen van flexibilisering aan het licht. ‘Onder middeninkomens is de tevredenheid afgenomen. Ik begrijp dat wel: als je ziet dat je collega moet vertrekken, ga je je afvragen wanneer jij aan de beurt bent. Dat leidt tot onzekerheid. Het is niet de eerste keer dat het SCP hiertegen waarschuwt. Maar het aantal flexibele contracten stijgt nog altijd. Er gebeurt veel te weinig met deze waarschuwende vinger.’

WE MOETEN INVESTEREN IN DE JEUGD

CIJFER 7,1

Naam Hans de Goede (63)
Werk adviseur bij de NKC
Woonplaats Soest


Werk

Hans de Goede werkt als vraagbaak voor leden bij de Nederlandse Kampeerauto Club, een vereniging van mensen met een camper. Voor vragen kunnen ze bij hem terecht. ‘Leuk werk, al vind ik het niet erg dat ik er op mijn 65ste mee kan stoppen. Ik doe dit al lang en er is meer in het leven: gitaarspelen, beeldhouwen, zorg voor de kleinkinderen, vrijwilligerswerk en ga zo maar door.’

Cijfer

‘We hadden dertien jaar geleden nog heel veel plannen, tot mijn partner als gevolg van een herseninfarct sterk in haar mobiliteit beperkt raakte. Veel dingen kunnen niet meer, dus dat drukt het cijfer wel. Maar we kijken liever naar wat er nog wel kan en dat is best veel. Daarbij voelen we ons bevoorrecht in een land te leven waar de zorg goed is georganiseerd. We hebben allerlei voorzieningen in huis, waaronder twee trapliften. In heel veel landen is dat ondenkbaar. Dus mij hoor je hierover niet klagen.’

Verbetering

De Goede moet lang nadenken over de vraag hoe het cijfer omhoog kan. ‘Ik vind het fijn als ik mensen ergens blij mee kan maken, bijvoorbeeld door een heel mooi beeld te maken of met vrijwilligerswerk. Maar waar het cijfer echt van omhoog zou schieten, is als mensen meer begrip voor elkaar zouden hebben. Hoe mooi zou het zijn als de vele brandhaarden zouden stoppen en we deze wereld mooier voor de volgende generatie konden achterlaten? Dan zou het zomaar een 8,1 worden.’

CIJFER 7,1

Naam Ricky Rajaram (24)
Werk claimbehandelaar zorgverzekeraar
Woonplaats Leiden


Werk

‘Ik heb leuke collega’s en interessant werk, vier dagen in de week, wat volgens de cao een volle baan is. Dat is fijn, want zo hou ik balans tussen werk en privé’, zegt Ricky Rajaram. Die vrije tijd gaat voor een groot deel op aan activiteiten in de politiek en voor de FNV: hij is vicevoorzitter van FNV Jong en penningmeester van het bestuur van de PvdA Zuid-Holland. ‘Dat is een belangrijk deel van mijn leven. Fijn om iets aan de samenleving bij te dragen en mijn sociale leven speelt zich daar ook grotendeels af.’

Cijfer

‘Ik zit in een stabiele situatie, ben tevreden met mijn bestaan als alleenstaande, kan zelf in mijn bestaanszekerheid voorzien, dus waarom zou ik onder de 8 gaan zitten? Maar er moet ruimte voor verbetering zijn, dus een 7,5.’

Verbetering

‘Vroeger kon je met een mbo-opleiding prima aan de slag. Maar de samenleving is aan het veranderen en wil ik mee blijven kunnen, is het beter om hoger opgeleid te zijn. Daar wil ik de komende jaren mee aan de slag, ik hoop in combinatie met mijn huidige baan.’ Verder gaat Rajaram graag door met zijn vakbondsactiviteiten en de politiek. ‘Ik hoop dat de wereld er een klein beetje mooier van wordt. Ook dat zou tot een hoger cijfer leiden.’

CIJFER 7,1

Naam Roos van der Sanden (41)
Werk freelance fotograaf
Woonplaats Oss


Werk

‘Fotografie is mijn belangrijkste activiteit, voor diverse opdrachtgevers’, vertelt Roos Van der Sanden. ‘Maar mijn moeder en ik hebben ook de uitgeverij Genoeg, met een website en het magazine Genoeg, over duurzaamheid en meer doen met minder. Een andere passie is het zingen als sopraan. Vanavond heb ik weer een optreden als solist, helemaal geweldig.’ Mede vanwege de gedeelde zorg voor dochter Sofie (7) werkt Van der Sanden niet fulltime.

Cijfer

‘Na mijn voor mij volkomen onverwachte scheiding in 2017 heb ik een moeilijke tijd gehad: ik voelde me vreselijk aan de kant gezet. Mede dankzij de begeleiding van een coach die veel ervaring heeft met rouwverwerking zie ik nu dat het me ook iets goeds heeft gebracht. Het heeft me wakker geschud, ik ben veel bewuster gaan leven en laat me bijvoorbeeld veel minder leiden door het oordeel van anderen. Natuurlijk heb ik nog verdrietige momenten, maar als je aanvaardt dat die er gewoon bij horen, is het veel minder erg en leidt het zelfs tot opluchting als het weer voorbij is. Ik zou mijn leven nu niet minder durven geven dan een dikke tien.’

Verbetering

‘Een soort droom heb ik wel: ooit nog eens een kleinschalig bejaardentehuis beginnen in een oude boerderij. Maar hoger dan een tien zal het natuurlijk nooit worden. Verder hoop ik dat iedereen in mijn omgeving gezond blijft. En dat ik nog lang muziek kan blijven maken. Muziek brengt vreugde.’

Deel deze pagina